حکمت علوي
از موسي بن جعفر از پدر بزرگوارشان از جد بزرگوارشان از علي بن الحسين (عليه السلام) از پدر گراميشان روايت شده که فرمودند: روزي اميرالمومنين (عليه السلام) به همراه اصحاب خود در مسجد نشسته بودند... [در همين حين]، زيد بن صوحان عبدي عرض کرد: يا اميرالمومنين، کدام سلطان قوت و قدرتش بيشتر است؟ فرمود: مرگ.
عرض کرد: کدام چيز ذلتش بيشتر است؟ فرمود: حرص بر جمع کردن مال دنيا.
عرض کرد: کدام فقر از همه سختتر است؟ فرمود: کفر بعد از ايمان.
عرض کرد: کدام دعوت از همه گمراه کننده تر است؟ فرمود: کسي که مردم را به آنچه خود ندارد فرا ميخواند.
عرض کرد: کدام عمل افضل است؟ فرمود: تقوي.
عرض کرد: کدام عمل رستگار کننده تر است؟ فرمود: طلب کردن آنچه نزد خداوند است.
عرض کرد: کدام همنشين از همه بدتر است؟ فرمود: آنکه گناهان را نزد انسان زيبا جلوه دهد.
عرض کرد: کدام يک از مردم شقاوتي بيشتر دارد؟ فرمود: کسي که دين خود را به دنياي ديگران بفروشد.
عرض کرد: کدام شخص از همه نيرومندتر است؟ فرمود: آنکه بردباريش بيشتر باشد.
عرض کرد: کدام شخص از همه بخيلتر است؟ فرمود: آنکه از راه حرام مالي بدست ميآورد.
عرض کرد: کدام شخص از همه زرنگتر است؟ فرمود: آنکه هدايتش را از گمراهيش تشخيص دهد، پس بسوي هدايتش گرايش يابد.
عرض کرد: چه کسي شايستهتر است تا بين مردم داوري کند؟ فرمود: آنکه خشمگين نشود.
عرض کرد: کدام شخص ثبات راي بيشتري دارد؟ فرمود: آنکه مردم او را به خودش و دنيا نيز با زرق و برق خود او را فريب ندهند.
عرض کرد: کدام شخص نادانتر است؟ فرمود: کسي که فريب دنيا را بخورد در حاليکه دگرگوني احوال آنرا ميبيند.
عرض کرد: چه کسي حسرتش بيشتر است؟ فرمود: آن که دنيا و آخرت را تحريم کند که اين زيان آشکار است.
عرض کرد: کدام شخص نابيناست؟ فرمود: آنکه براي خدا عملي انجام نداده و از خدا انتظار پاداش داشته باشد.
عرض کرد: کدام قناعت افضل است؟ فرمود: کسي که به آنچه خداوند به او داده قناعت کند.
عرض کرد: کدام مصيبت شديدتر است؟ فرمود: مصائب در امور دين.
عرض کرد: کدام عمل نزد خداوند محبوبتر است؟ فرمود: انتظار فرج.
عرض کرد: چه کسي نزد خداوند برتر است؟ فرمود: آنکه بيشتر از خدا ميترسد، و تقوي و زهد بيشتري دارد.
عرض کرد: کدام سخن نزد خداوند برتر است؟ فرمود: زياد به ياد خدا بودن و تضرع به درگاه او بوسيله دعا.
عرض کرد: کدام گفتار از همه صحيحتر است؟ فرمود: گواهي به يگانگي خداوند دادن.
عرض کرد: کدام عمل نزد خدا بزرگتر است؟ فرمود: تسليم در برابر او و پرهيزکاري و ورع.
عرض کرد: کدام يک از مردم راستگوتر است؟ فرمود: آنکه در ميدان جنگ راست بگويد.
«برگرفته از کتاب "من لا يحضره الفقيه"، جلد 4، صفحه 381، تاليف شيخ صدوق»
امام علي (ع):"کسي را که چهار چيز دادند از چهار چيز محروم نباشد :با دعا از اجابت کردن ،با توبه از پذيرفته شدن ،با استغفار از آمرزش گناه،با شکر گذاري از فزوني نعمت ها ."
امام على عليهالسلام :
قَدْ خاطَرَ بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَغْنى بِرَأيِهِ؛
هر كس خود را، از رأى و نظر ديگران بىنياز بداند، خودش را به خطر انداخته است.
من لايحضره الفقيه، ج 4، ص 388، ح 5834 .
امام علي (ع) فرمودند:
إنَّما يحِبُّکَ مَن لا يتَمَلََّقُکَ، وَيثني عَلَيکَ مَن لا يسمِعُکَ.
دوستدار حقيقي تو کسي است که از تو چاپلوسي نميکند و ستايشگر واقعي تو آنکه تو را از [ستايشهايش دربارۀ تو] باخبر نميکند.
غررالحکم و دررالکلم ح 7119
امام علي (ع) : پرهيزکاران دل غمين و بي آزارند لاغر اندام و کم نياز و پارسايند دنيا آنها را خواست و آنان دنيا را نخواستند و به دنبالشان دويد و آنان او را درمانده ساختند ايشان قرآن را بخوانند با آرامي و با تدبر و فهم و آنرا دواء درد خود سازند چون به آيه بهشت و وعده ثواب الهي رسند جانشان از شوق نزديک است که بر آيد و چون به آيات و عذاب و جهنم بر خورند گويا آتش و شهيق جهنم در جلو چشمان آنهاست و از آنان به خدا پناه برند. تحف العقول صفحه 155
امام علي (ع) : شخص پرهيزگار هرگاه از جانب کسي ستوده شود مي هراسد و گويد من از ديگري به خودم داناترم و پرورگارم به من داناتر است از خود من پروردگار را مرا به آنچه ايشان درباره من مي گويند و در من نيست عذاب مکن و مرا از آنچه ميپندارند بهتر ساز. تحف العقول صفحه 155
امام علي (ع) : از نشانه هاي ديگر متقين و پرهيزکاران اين است که ايشان در دينداري نيرومندند و به يادگيري دانش ديني و الهي حريص اند دين را خوب فهميده و دانسته بردبارند به دنبال کسب روزي حلالند و حساب کار خود را دارند در راه حق سر زنده و چالاکند و هنگام شهوت پارسايند هر کار خيري پيش آيد انجام دهند ولي باز هم ترسانند گواهي حق را از دشمنان هم دريغ نورزند کار خير را براي خودنمايي نکنند و از شرم هم ترکش نکنند به خير او اميد است و از شرش آسودگي و پناه است. تحف العقول صفحه 156
امام علي (ع) : شخص پرهيزکار دشنام ندهد و گفتارش نرم و آرام است در سختيها با وقار است ودر نا گواريها شکيبا بر دشمن اش هم خلاف حق را روا نداند، به خاطر دوست گناهکار نشود آنچه را که حق اش نيست ادعا نکند و از حق خود صرف نظر نکند نام بر کسي منهد به کسي تجاوز نکند همسايه آزاري مکند به سوي حق شتابان است و از زشتيها دوري کند اگر بخندد صدايش بلند نشود و آواز بر نياورد. تحف العقول صفحه 157
امام علي (ع) : شخص پرهيزکار امانت را سالم به صاحبش بر گرداند و امر معروف و نهي از منکر ميکند بخل او را مغلوب نسازد سکوت کند که از لغزش سالم بماند اگر کسي به او ظلم کند صبر ميکند تا خدا برايش انتقام گيرد خودش را در رنج انداز تا مردم از او در آسايش باشند از هر که دوري گزيند براي بغض و کينه نيست بلکه براي پاک نگه داشتن خويش است و نزديکش به هرکه نرمش و رحمت و رضاي پروردگار است هرکه به او ستم کرده از او درگذرد و هرکس از او چيزي دريغ کرده و محتاج او گشته او به آنکس عطا و بخشش کند. تحف العقول صفحه 157
امام علي (ع) : رياکار چهار نشانه دارد : 1- در تنهايي کسل است 2- در ميان مردم پرشور نشاط در انجام عمل است 3- چون از او تعريف کنند بيشتر کار کند 4- هرگاه تمجيدي از عمل او نشود از کارش بکاهد. نصايح صفحه 187
امام علي (ع) : روزي حضرت به درب مغازه خياط خيانتکاري که در کارش کم کاري مي نمود رسيدند و فرمودند : زنان داغدار به سوگت بنشينند نخها را محک و کوکها را ظريف تر و نزديک تر قرار بده زيرا من از رسول خدا (ص) شنيدم که فرمود : روز قيامت دوزنده خائن مي آيد با پيراهن و ردائي از آنچه دوخته و خيانت کرده و بپرهيز از تکه پارچه ها زيرا صاحب جامه سزاوارتر است به آنها مبادا از آنها جامه و پوشش براي خود تهيه کني که عقوبت و کيفر دارد.
مجموعه ورام جلد 1 صفحه 96
امام علي (ع) : در جنگ نهروان در حالي که صداي قرائت نماز شب يکي از خوارج را مي شنيد فرمود : خوابي که همراه با يقين و معرفت نسبت به امام باشد بهتر است از نمازي که در حال شک و بي معرفتي نسبت به امام . مجموعه ورام جلد 1 صفحه 55
امام علي (ع) : چه فرق است ميان دو نوع کار : 1- عملي که خوشي و دوام آن ناپايدار و گذراست اما پيامد و رنج آن باقي و ماندگار است و عملي که زحمت و سختي آن از بين مي رود و مزد و پاداش آن جاودان است. مجموعه ورام جلد 1 صفحه 49
امام علي (ع) : سنت دو نوع است : 1- سنتي که در عمل واجب از جانب رسول خدا (ص) به ما رسيده که عمل به آن هدايت و ترکش گمراهي است مثل ( قنوت در رکعات دوم هر نماز واجب ) امام ديگر سنتي است که در اعمال غير واجب و مستحب بر ما رسيده که عمل به آن فضيلت است و ترک آن غير گناه مثل ( نماز شب )
اصول کافي جلد 1 صفحه 90
امام علي (ع) : شيعيان ما کساني باشند که براي ولايت ما به يکديگر بخشش کنند و در راه دوستي ما به يکديگر دوستي نمايند و براي زنده کردن امر و گفتار ما به ديدار هم بروند اگر خشم کنند ستم نکنند و چون راضي شوند اسراف نورزند سبب برکت همسايگانند و با معاشرين خود سلح و صفا دارند. کافي جلد 3 صفحه 333
امام علي (ع) : بهوش باش اي شنونده و از خواب غفلت بيدار شو و از شتاب خود کم کن و در آنچه از زبان پيامبر (ص) به تو رسيد انديشه کن که ناچار به انجام آن مي باشي و را گريزي براي عمل نکردن آن بر تو وجود ندارد و با کسي که رهنمود هاي پيامبر (ص) را به کار نمي بندد و به جانب ديگري تمايل دارد مخالفت کن و او را با آنچه براي خود پسنديده رها کن. نهج البلاغه خطبه 152
امام علي (ع) : اي مردم بدانيد کمال دين در طلب علم الهي و معنوي و عمل بدان است بدانيد که طلب علم ديني بر شما از طلب مال لازم تر است؟ زيرا مال از جانب خدا براي شما قسمت و تضمين گشته ولي علم نزد اهلش نگه داشته و شما ماموريد که آن را از اهلش طلب کنيد پس به دنبال آن باشيد. کافي جلد 1 صفحه 35
امام علي (ع) : شخصي خدمت علي (ع) عرض کرد چهار مسئله دارم فرمود : بپرس اگرچه چهل مساله باشد.گفت : واجب چيست و واجب تر کدام است؟ نزديک چيست و نزديک تر کدام است؟ شگفت چيست و شگفت تر کدام است؟ مشکل چيست و مشکل تر کدام است؟ مولا علي (ع) فرمودند: واجب اطاعت خداست و واجب تر ترک گناه است ( چون با آلودگي به گناه عبادت مورد قبول نيست) نزديک قيامت است و نزديک تر مرگ عجيب دنياست و عجيب تر علاقه به آن مشکل قبر است و مشکل تر بي توشه رفتن. کتاب نصايح صفحه 185 حديث 108
امام علي (ع) : از حضرت علي (ع) سوال شد حقيقت علم دانش چيست؟ فرمود اين است که به قدر احتياج که به خدا داري عبادتش کني به قدر طاقتي که از آتش جهنم داري گناه کن به اندازه اي که در آخرت مي خواهي بماني از دنيا برايش توشه تهيه نمائي. نصايح صفحه 184
امام علي (ع) : شخصي به امام (ع) عرض کرد مرا نصيحتي بفرمائيد : فرمودند : به خودت وعده طول عمر مده و خويشتن را تلقين به فقر و تنگدستي مکن.
تحف العقول صفحه 210
امام علي (ع) : در سفارش خود به فرزندش امام حسن (ع) فرمودند : پسر جان هرگاه سختي اي به تو روي آورد با بعضي از دوستان مومن و مورد اطمينان درباره اش مذاکره کن و آن مشکل را با ايشان در ميان بگذار زيرا يکي از اين چهار نتيجه را دارد : 1- يا به عهده ميگيرند و کمک ات ميکنند 2- يا از ديگران براي مشکل تو طلب ياري مي کنند 3- يا در مشورت راهنمائي ات ميکنند 4- يا برايت دعا ميکنند و مستجاب ميشود. نصايح صفحه 185
امام علي (ع) : از روزي که ولايت ما آل محمد (ص) غصب گشته خدا درهاي آسمان را بسته و قطره اي باران به معناي واقعي نباريده اگر قائم ما قيام کند آسمان بارانش را ببارد زمين گياهانش را بروياند کينه از دلها بر خيزد درندگان و حيوانات صلح کنند و چنان امن و آرامش در جهان برقرار گردد که اگر زني تنها از عراق به شام رود و بر روي سرش طبقي از جواهرات باشد هيچ کسي به او آسيب نرساند. نصايح صفحه 391
امام علي (ع) : دردي دردناکتر از گناه براي دل نيست و ترسي سخت تراز قبر نيست و عبرتي براي انديشيدن و اندرز گرفتن بالاتر از ياد آوري مرگ نيست.
اصول کافي جلد 3 صفحه 357
امام علي (ع) : تو که اعمال رسوا کننده و خطا انجام داده اي خنده دندان نما مکن واي کسي که گناهاني کرده اي و استغفار نمي کني از بلاي شبگير و پيش آمد ناگهاني نبايد آسوده باشي. اصول کافي جلد 3 صفحه 378
امام علي (ع) : براي ملاقات برادر مومن خود را بيارائيد چنانچه براي ملاقات بيگانگان خود را مي آرائيد که ميخواهيد شما را به بهترين قيافه ببينند. نصايح صفحه 375
امام علي (ع) : از امام علي (ع) سوال شد مروت چيست ؟ فرمود کاري در خفا و خلوت نکني که در عيان و حضور مردم از انجام آن شرمنده باشي.
تحف العقول صفحه 225
امام علي (ع) : چون کار خيري يافتيد يا به شما پيشنهاد شد اگر توانايي داريد حتما آن را انجام دهيد چون اعمال خير مرگ ناگهاني و بد را که هر لحظه ممکن به سبب اعمال زشت انسان به او برسد از او دفع ميکند. نصايح صفحه 380
امام علي (ع) :در سفارش خود به فرزندش امام حسين (ع) فرمودند :پسر جانم عافيت ده جزء است نه جزء آن در خاموشي است جز به ذکر خدا و يکي هم در ترک هم نشيني نابخردان . تحف العقول صفحه 145
امام علي (ع) :خداوند به حضرت موسي وحي فرمود :اي موسي سفارش مرا در مورد چهار چيز بخاطر بسپار :1.تانفهميدي که گناهانت را آمرزيده ام به گناه ديگري مپرداز 2.تا نداني گنج هاي خزائنم تمام شده غم روزي مخور 3.تانبيني ملک و پادشاهي من از دست رفته به ديگري اميد مبند 4.تا مرده شيطان را نبيني از مکرش ايمن مباش. نصايح صفحه 183
امام علي (ع) : از آنها مباش که عمل خيري نکرده اند و اميد به آخرت دارند مردم را از کاري نهي ميکنند و خود در آن اندرند خوبان را دوست دارند ولي کارشان را نميکنند آرزوي آمرزش دارند و به نافرماني مشغولند گناه اندک ديگري را زياد ميشمارند و گناه بسيار خود را اندک . طاعت و عبادت خويش را افزون شمارند و همان را از ديگري اندک. از با لادست خود به خدا پناه ميبرد ولي خود به زير دستش جفا کند مرشد و هدايت کننده ديگران است و خودش رو به گمراهي ميرود.
تحف العقول صفحه 152
امام علي (ع) : اي کميل راستي اين دلها به مشابه ظرفهايند و بهتر ينشان آنست که نگهدارنده تر باشد پس هرچه به تو ميگويم خوب حفظ کن مردم سه دسته اند : 1. دانشمند رباني 2. دانشجوي راه نجات که به دنبال علوم الهي و آخرتي مي رود 3. خاشاک که باد به هر سمتي بوزد به آنجا ميرود زيرا در پرتو دانش معنوي تربيت نگشته و تا راه به جائي برد و تکيه به رکن محکمي همچون امام معصوم (ع) از آل محمد (ص) ندارد تا نجات يابد. تحف العقول صفحه 163
- امام علي (ع) : بدانيد آن کس که از ما خاندان « حضرت مهدي عج » که فتنه هاي آينده را دريابد با چراغي روشنگر در آن گام مي نهد و بر همان سيره و روش پيامبر و ساير امامان از آل محمد (ص) رفتار مي کند تا گِره مشکلات را باز کند و ملت هاي اسير را آزاد و جمعيت هاي گمراه و ستمگر را پراکنده و نابود سازد و حق جويان پراکنده را جمع کند. نهج البلاغه خطبۀ 150
2- امام علي (ع) : حضرت مهدي (عج) سال هاي طولاني در پنهاني از مردم به سر مي برد آنچنان که اثر شناسان اثر قدرتش را نمي شناسند؛ گرچه در يافتن اثر و نشانه ها تلاش فراوان کنند، سپس گروهي براي در هم کوبيدن فتنه ها آماده مي گردند و چونان شمشير ها صيقل مي خورند ديده هاشان با قرآن روشنايي گيرد و در گوش هايشان تفسير قرآن طنين افکند و در صبحگاهان و شامگاهان جام هاي حکمت سر مي کشند. نهج البلاغه خطبۀ 150
3- امام علي (ع) : اي مردم بدانيد که تکميل شدن و کمال دين شما در يادگيري علم ديني و الهي و عمل به آن است. بدانيد يادگيري علم ديني بر شما از بدست آوردن و تحصيل مال لازم تر است زيرا مال و روزي از جانب خدا ميان شما تقسيم و تضمين گشته ولي علم ديني نزد اهلش نگه داشته شده و شما ماموريد که آن را از اهلش طلب نماييد پس جوياي آن باشيد.اصول کافي جلد 1 صفحۀ 35
4- حضرت علي (ع) : 1- همراه مي خواهي خدا 2- دنيا مي خواهي عبرت از گذشتگان 3- رفيق مي خواهي نويسندگان عمل 4- کسب مي خواهي عبادت خداوند 5- مونس مي خواهي قرآن 6- موعظه مي خواهي مرگ و اگر مرگ کفايت نکرد آتش جهنم کفايت مي کند. نصايح صفحۀ 271
5- حضرت علي (ع) : هشت کس اگر اهانت ديدند ديگري را ملامت نکنند: 1- آنکه بي دعوت بر سفره اي حاضر شود 2- آنکه بر صاحب خانه حکم کند يا دستور دهد 3- کسي که از دشمنان خير خواهد 4- کسي که از لئيمان کرم طلب کند 5- آنکه بدون اجازه وارد سخن محرمانه مردم شود 6- توهين کننده به پادشاهان 7- شرکت کننده در مجلسي که اهلش نيست 8- و آنکه براي کسي سخن گويد که گوش نمي کند. نصايح صفحۀ 281
6- حضرت علي (ع) : روزي اميرالمومنين (ع) خدمت حضرت محمد (ص) شرفياب شد. پيغمبر پرسيد؟ در چه حالي هستي ابوالحسن؟ عرض کرد: در حاليکه هشت طلبکار دارم: 1- خدا واجبات طلب مي کند 2- شما سنت از من مي خواهيد 3- نويسندگان عمل راستگويي مي خواهند 4- فرشته مرگ از من روح مي خواهد 5- خانواده از من غذا مي خواهد 6- شيطان از من گناه مي خواهد 7- نفس از من لذت مي خواهد 8- و دنيا تمايل و رغبت. نصايح صفحۀ 281
7- اميرالمومنين (ع) : هر کس بخواهد براي ديگران الگو و راهنما و پيشوا باشد ابتدا بايد به تعليم و تربيت خويش همت گمارد پيش از آن که به تعليم و تربيت ديگران مشغول شود؛ و خود سازي را از درون خود شروع کند قبل از آن که زبان خود را با الفاظ نيکو عادت دهد. بحارالانوار جلد 2 صفحۀ 56
8- امام علي (ع) : در نامه خود به برخي از استاندارانش مي فرمود: قلمهاي خود را نازک بتراشيد و سطر ها را به هم نزديک کنيد و زيادي کلمات را حذف کنيد و در آوردن معاني صرفه جويي کنيد و از زياده روي بپرهيزيد که اموال مسلمين تاب و تحمل زياده روي را ندارد. الحياه جلد 2 صفحۀ 197
9- امام علي (ع) : هر شخصي که با کلامي يا عملي بر ضرر مومني کاري کند تا به آن مومن آسيب و صدمه اي برسد با اين کارش از اسلام بيرون گشته و بر کفر داخل شده. ميزان الحکمه جلد 4 صفحۀ 529
10- امام علي (ع) : کسي که نسبت به احکام الهي و دستورات ديني نادان و جاهل باشد مرده است هر چند زنده باشد و کسي که نسبت به مسائل و دستورات ديني عالم و فهميده باشد زنده است گرچه از دنيا رفته باشد.غررالحکم صفحۀ 69
11- امام علي (ع) : من؛ 1- دوستي بهتر از حفظ زبان 2- و لباسي زيبا تر از تقواي الهي 3- و مالي ارزنده تر از قناعت و ميانه روي در خرج هاي زندگي 4- احساني بر تر از گفتار نيکو و حکمت آميز 5- و غذايي گوارا تر از فرو خوردن خشم نيافتم. نصايح صفحۀ 223
12- اميرالمومنين (ع) : سعي و کوشش نما که خداوند تو را در حال نافرماني اش و ارتکاب گناه نبيند و بکوش که خداوند تو را در حال انجام طاعت خود مشاهده کند که اگر اينگونه نباشي از زيانکاران خواهي بود. وسائل الشيعه جلد 15 صفحۀ 79
13- امام علي (ع) : 1- مسئول و رئيس بي عدالت مانند ابر بي باران است 2- فقير ناشکيبا همچون چراغ بي نور است 3- عالم بي عمل و فاقد تقواي الهي همچون درخت بي ميوه است 4- ثروتمند بي سخاوت همچون زمين باير بي گياه و درخت است 5- جوان بي توبه همچون چشمه خشک و بي آب است 6- زن بي حيا و عفت همچون غذاي بي نمک است. نصايح صفحۀ 252
14- امام علي (ع) : نتيجه دوستي با اشرار جذب بدي و شر است مانند باد که از گذرگاه متعفّن مي گذرد با خود بوي تعفّن مي آورد. نتيجه دوستي بانيکان جذب خير و نيکي است همچون باد که از محل خوشبو و عطر داري که مي گذرد با خود بوي خوش مي آورد. مستدرک الوسائل جلد 2 صفحۀ 64
15- امام علي (ع) : خدا را فرشته اي است که هر روز بانگ مي زند بزاييد براي مردن و فراهم آوريد براي نابود شدن و بسازيد براي ويران گشتن.نهج البلاغه حکمت 132